İslam Kültür ve Medeniyetinin Gelişiminde Dil ve Edebiyatın Rolü: Türk Edebiyatına Genel Bir Bakış

Аннотация

Kültür ve medeniyet, toplumsal yaşamın özünü oluşturan kavramlardır. Kültür, bireyin içsel olgunlaşmasını sağlarken medeniyet bireydeki dışsal gelişimi şekillendirmekte, bireye bir kimlik kazanmaktadır. İslam kültür ve medeniyeti de geçmişten günümüze sözlü ve yazılı kültür yoluyla nesilden nesile aktarılarak gelmiş hem toplumların hem de bireyin özünü oluşturmuştur. Türklerin İslamiyet’i kabulüyle edebî anlatılar içerisinde Allah, peygamber ve ahiret gibi kelimelere yer verilmeye başlanmış, Türk-İslam kültür ve medeniyeti şekillenmeye başlamıştır. Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig, Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lügat’it-Türk, Edip Ahmet Yükneki’nin Atabetü’l Hakayık ve Ahmet Yesevi’nin Divan-ı Hikmet eserleri İslami düşünce etrafında kaleme alınmış ilk Türkçe eserlerdendir. İlk İslami eserler olarak ifade edilen bu temel kitapların başlıca özelliği İslami düşüncenin Türk dili ve kültürüyle birleşerek ortaya çıkmış eserler olmalarıdır. Ayrıca bu eserlerin yazılış itibarıyla dinî ve ahlaki unsurları barındırması, öğretici bir üslupla yazılmaları ve geçiş dönem eserleri olmaları İslam kültür ve medeniyetine dil, kimlik üzerinden bakılmasına olanak sağlamaktadır. İslam kültür ve medeniyetinin temelinde Kur’an-ı Kerim ve hadisler bulunmaktadır. Kur’an-ı Kerim’in okunmak, anlaşılmak ve yaşanmak için indirilmiş olması dil ve edebiyatın önemini ortaya çıkarmaktadır. Türk edebiyatı içerisinde birçok şair ve yazar, eserlerinde İslam dinini yarınlara taşıyacak söylemlere yer vererek bir kültür ve medeniyet taşıyıcısı konumuna gelmişlerdir. Bu şairlerden Yunus Emre, Mevlânâ, Fuzulî, Bâkî, Şeyh Gâlib, Mehmet Akif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek ve Sezai Karakoç’tur. Şairler şiirlerinde Allah, Hz. Muhammed, Kur’an-ı Kerim ve hadislerden bahsetmişler. İslam kültür, medeniyetini İslami söylem ve edebî eser çerçevesinde ortaya koymuşlardır. Çalışma adı geçen şairlerin düşüncelerinden hareketle İslam kültür ve medeniyetinin gelişip şekillenmesinde dil ve edebiyatın rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.