The Role of Language and Literature in the Development of Islamic Culture and Civilization: A General Overview of Turkish Literature
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18110205Keywords:
Turkish Literature, Islam, Culture, Civilization, LanguageAbstract
Culture and civilization are concepts that form the essence of social life. While culture enables the individual's inner maturation, civilization shapes the individual's external development, thus enabling the individual to acquire an identity. Islamic culture and civilization, passed down from generation to generation through oral and written traditions, has formed the essence of both societies and individuals. With the Turks' acceptance of Islam, words such as God, prophet, and afterlife began to appear in literary narratives, and Turkish-Islamic culture and civilization began to take shape. Yusuf Has Hacib's Kutadgu Bilig, Mahmud al-Kashgari's Divanü Lügat'it-Türk, Edip Ahmet Yükneki's Atabetü'l Hakayık, and Ahmet Yesevi's Divan-ı Hikmet are among the first Turkish works written around Islamic thought. The main characteristic of these fundamental books, referred to as the first Islamic works, is that they emerged from the merging of Islamic thought with the Turkish language and culture. Furthermore, the fact that these works contain religious and moral elements, are written in a didactic style, and are transitional works allows for a perspective on Islamic culture and civilization through language and identity. The foundation of Islamic culture and civilization lies in the Quran and the hadiths. The fact that the Quran was revealed to be read, understood, and lived by highlights the importance of language and literature. Within Turkish literature, many poets and writers have become carriers of culture and civilization by incorporating discourses that will carry the Islamic faith into future generations. Some of these poets include Yunus Emre, Mevlana, Fuzuli, Baki, Seyh Galib, Mehmet Akif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek, and Sezai Karakoç. These poets have spoken of God, the Prophet Muhammad, the Quran, and the hadiths in their poems, presenting Islamic culture and civilization within the framework of Islamic discourse and literary works. This study aims to reveal the role of language and literature in the development and shaping of Islamic culture and civilization, based on the thoughts of these poets.
References
Abukhudairi, A. K. (2019). Yeni bir İslami edebiyat teorisi doğrultusunda evrensellik. (N. Aydın Satar Çev.). Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (23), 825-843.
Ağırakça, A. (2020). İslam medeniyeti ve bu medeniyetin öncüleri. Lale, Kültür, Sanat ve Medeniyet Dergisi, (2), 125-129.
Altınkaynak, E. (2015). Anlatım esasına dayalı metinler ve din. Ardahan Üniversitesi.
Assmann, J. (2018). Kültürel bellek. (A. Tekin Çev.) Ayrıntı.
Aydın, F. (2023). Kültür ve medeniyet tartışmaları bağlamında İslâm medeniyetinin Türk eğitim sistemindeki yeri. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, (24), 184-197.
Aytekin, A. (2019). Sezai Karakoç edebiyatında Türk toplum kültürünün temel dayanak noktası olarak İslam vurgusu, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, (72), 1832-1846.
Bars, M. E. (2016). Yunus Emre’nin deyişlerinde İslam’ın şartları. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (33), 286-305.
Baş, M. K. (2015). Bütünlüklü bir dünya görüşü olarak diriliş düşüncesi. Diriliş Dünya Görüşü ve Sezai Karakoç Sempozyumu, 1-9.
Baş, M. Ş. (2019). Bir ilahiyat bilim dalı olarak Türk-İslâm edebiyatı. İslâmî İlimler Dergisi, (2), 9-26. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.630666.
Bulut, N. (2023). Sezai Karakoç’un şiirlerini oluşturan konular, Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-30. https://doi.org/10.7596/abbad.31072023.001.
Çakmak, E. vd. (2022). İslam kültür ve medeniyeti. MEB.
Dereli, M. V. (2020). Arap dili ve edebiyatının İslâm medeniyeti için önemi. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (49), 65-87.
Durmuş, M. (2017). Kimlik, dil ve öteki ilişkisi açısından Türkçenin konumlandırılması. Türk Dili, (782), 17-26.
Eliot, T. S. (1981). Kültür üzerine düşünceler. (S. Kantarcıoğlu Çev.). Kültür Bakanlığı.
Ellul, J. (2015). Sözün düşüşü. (H. Aslan Çev.). Paradigma.
Erol, G. (1986). Kültür değişmesi ve milliyetçilik. Ötüken.
Erol, G. (1989). İslam’ın bugünkü meseleleri. Ötüken.
Ersoy, M. A. (2016). Safahat. Anonim.
Gökalp, Z. (1972). Hars ve medeniyet. Diyarbakır’ı Tanıtma ve Turizm Derneği.
Güler, K. ve Moral, M. (2024). Bâkî’de tasavvuf tasavvuru. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, (9), 223-255.
Güler, T. (2013). Necip Fazıl Kısakürek’in hayatında ve eserlerinde tasavvuf olgusu. Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (2), 19-44.
Gürkan, N. (2010). Kur’ân’ın anlaşılırlığı bağlamında İslâm geleneğinde dil olgusu ve ‘beyân’ kavramı. Marife: Dini Araştırmalar Dergisi, (10), 67-96. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344168.
Güven, Ş. (2012). Kur’an dilinin özellikleri. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (30), 7-20.
Kaplan, M. (1987). Türk milletinin kültürel değerleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
Kaplan, M. (2019). Şiir tahlilleri 1. Dergâh.
Karakoç, S. (2020). Diriliş neslinin amentüsü. Diriliş.
Kazıcı, Z. (2019). İslam kültürü ve medeniyeti. Kayıhan.
Keleş, R. (2020). Türk İslâm edebiyatının muhteva kaynakları: Şeyh Gâlib örneği. Bilimname XLI(1), 443-484. http://dx.doi.org/10.28949/bilimname.673704.
Kemikli, B. (2010). Türk İslam edebiyatı giriş. Emin.
Kırboğa, Z. (2019). Dil ve kültürel değerler ilişkisi: dinî terimler örneği. Current Research in Social Sciences, (5), 83-94. https://doi.org/10.30613/curesosc.525192.
Kısakürek, N. F. (2015). Çile. Büyük Doğu.
Koç, T. (2014). İslam estetiği. İSAM.
Koçak, M. (2016). Mehmed Âkif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek ve Sezai Karakoç şiirlerinde bir medeniyet öncüsü olarak Hz. Muhammed. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, (8), 203-222.
Korkmaz, R. ve Özcan, T. (2012). Cumhuriyet dönemi Türk şiiri. Ramazan Korkmaz (Ed.), Yeni Türk Edebiyatı 1839-2000 El Kitabı. (s. 237-340). Grafiker.
Macit, M. ve Soldan, U. (2013). Edebiyat bilgi ve teorileri el kitabı. Grafiker.
Mengüşoğlu, T. (2015). İnsan felsefesi. Doğu Batı.
Oba, A. E. (2020). Türk milliyetçiliğinin doğuşu. Doğu Batı.
Olguner, F. (2001). Türk İslâm düşüncesi üzerine. Ötüken.
Özakpınar, Y. (1999). Kültür ve medeniyet anlayışları ve bir medeniyet teorisi. Ötüken.
Özakpınar, Y. (2019). İslam medeniyeti ve Türk kültürü. Ötüken.
Özünlü, Ü. (2001). Edebiyatta dil kullanımları. Multilingual.
Polat, M. (2022). Mevlânâ’nın dinsel inançlara ve kültürel motiflere bakışı. Uluslararası Filoloji Bengü, (2), 50-66.
Salahshour Hasankohal, T. (2025). Eski Türkçedeki “ıḍuk” sözcüğünün tarihî seyri. BELGÜ Dil ve Edebiyat Dergisi, (2), 1-13.
Shah, M. (2022). Dilin kökeni üzerine klasik İslâmî söylem: kültürel hafıza ve sünnîliğin savunusu. (S. Dinçaslan, R. Uysal Çev.). Kader, (20), 495-516. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.1103930.
Sucu, E. (2017). Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi [Yüksek lisans tezi, Hitit Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
Şafak, Y. (2013). “Türk kültürü ve medeniyetinde Mevlâna’nın yeri ve önemi. https://www.semazen.net/turk-kulturu-ve-medeniyetinde-mevlananin-yeri-ve-onemi/.
Şemşek, V. (2020). İslam medeniyetinin temelleri ve tarihi gelişim süreci. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergisi, (45), 280-290.
Tanrıverdi, H. (2018). Din-kültür ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (8), 595-601.
Tarlan, A. N. (1950). Fuzûlî’nin Farsça divanı. Milli Eğitim Basımevi.
Timurtaş, F. K. (1987). Bâkî divanı’ndan seçmeler. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
Topçu, N. (2019). Mehmet Âkif. Dergâh.
Uzundağ, M. S. (2020). Din ve sözlü kültür ilişkisi bağlamında atasözlerin hadislerdeki izdüşümü. The Journal of Turk-Islam World Social Studies, (24), 35-41.
Yıldırım, M. (2011). İslam sanatı ve estetiğinin temelleri. Palet.
Yılmaz, O. (2018). Necip Fazıl Kısakürek’in hadis kültürü ve kullandığı bazı hadislerin değerlendirmesi. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (2), 143-168.
Yılmaz, O. (2023). Türk uygarlığının inşasında dil ve edebiyatın rolü. Journal of Turkic Civilization Studies, 4(1), 22-34.
Yılmaz, Y. (2021). İslâm medeniyetinin ortaya çıkışı, temel özellikleri ve gerilemesiyle ilgili bir değerlendirme. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (22), 591-612. https://doi.org/10.29029/busbed.934488.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 BURANA - Journal of Turcology Studies

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
